Romanes

Trajo ande murmunci

2011. december 28. | Forgács Marietta

Malyadyipe le phure mulenca

Andej Amerika pe kadal dyesa anda dudum kerde lampa, guglenca, thaj mashkara si. Amenda apal ande le zhene aven thaj zhan ande murmunci, memelyi phabaren, thaj duma den pa amare mule. Pinzharde rom pushlam, hoj lenge so jelentij le mulengo dyes, thaj kipura, muzhika, thaj filmosko kotor imbisaras.

Trajo kerdyol ande murmunci

Le mulengo dyes, so pe novembersko dujto dyes inkren inkeo Sunto Odilo rashajestar avilas, kon ande 998 rakhlas avri kadalesko dyes. Khatar o XIV. shelbersha aba o intrego katolikusho luma sar hjekh tradicio inkerde. le katolikusho sityipe kodo phenel hoj le zhuvinde manushengo rudyipe zhutil le mulenge. Hoj te uzharen, thaj kade shaj te dikhen le Devles ando cheri.

Ando ungriko tradiciovo le mulnege save khere zhal xabe, pijjimo line anglal, thaj pe mesalya shuttine (lo, marno thaj paji). Pala kado inke chorro kolako dine, thaj ande akhardine le chorren. Pe kado dyes nashtig kerede butyi, nashtig thodine gada, ke atunchi le familajge mule ando paji tordyonas. Thaj inke kodo gindindine, hoj save pe mal kerel butyi kodolesko vast nasvalo kerdyol.

E Elza Lakatos ando Amardo Drom nyevipesko 2006. novemberesko kotor kidas khetane, hoj soske romane tradiciovo si pe kado dyes. Po interneto nas opre kado cikko, anda soste avri zhanas, hoj vi le rom avri zhan andi murmunci, thaj sak ogrupposko importanto le romengi patyiv.

Kaj le rom dulumtane sityiline, ba vi akanak trajin kodo tradiciovo hoj avri ingren le mulesko majfavoritno xabe, ba pillimo, thaj thuvali kanagodi shon pasha o murmunto. Phabaren e thuvali, thaj shoren le pijjimasa a murmutno, thaj tela kadi vrama khetane vorbisaren, pijaven.

Vi le ungrikone rom (le bashavara) luludya ingren avri andi murmunci, thaj memelyi phabaren. Von khere den xabe le mulnege. Kanak here resline anda e murminci xabe, pijjimo, lon shon pe mesalya, so kaver dyes avri shuden.

Le valchicka rom daran khatar le mule, kade von chi kana chi ravatalzion opre o mulo. Ande jekh filmo, so Sára Sandor kerdas dikhas sar ravatalozin opre o mulo. (Pe Nemzeti Filmartchívumosko videovo khatar o 8:30 minuta)

O virrastáshi sej trin romane grupponde zhi o praxomi inkrel.

O Farkas Zsolt, kon ando Khamoro bashavel, kade gindij, hoj le rom kavres trodyon kaj penge mule, sar kaver naciovo. La romence khatane trajon penge mule, thaj te avel o novemberi, atunchi kado hatyaripe majfeder opre zuravel ande lende. Kado misto kodo si, ke le rom bares patyan ando Del. Thaj te varikon merel andi familija, atunchi kongodi zhanel so trubul te keren. Le rom chi kamen te vorbin pa o merimo, v’atunchi zhanen hoj so pecin.

O Farkas Zsolt vi kodo phendas, hoj andi romani muzhika legmajfeder le hallgatovura zhanen avri sikaven so jelentij le romenge penge mule. Kadi fali muzhika ksavi sar o ungriko csárdási, de majbut hatyaripe si ande leste.

Jekh serosipe kaj jekh murmuunci kapcsolodij. „pe praxomo kothe tordyindam pahsa o murmunto, thaj trubundas te bashavas. Kodo patyande, hoj ande te shindyuvas, de gyilyabardas e gilyi, kon kamlas o terno shavo, ke amaro amalesko  shavo praxondas.

O Choli Daróczi József jekh serosipe phendas amenge, so inke ande kodi vrama pecindas, kana inke voj cigno shavo sas: „Kana cigno shavo simas, muro nepo inke phirdas e luma-cara, mashkar duj gav Bojt thaj Bedő sas jekh podo. Arat avilam karing khere mure dadesa. Le grast jokhvar tele tordyinde, thaj mardine penge purne kaj e phuv. Chi kamline majdur te zhan. Muri  dej vorba das mure dadeske, hoj te na maren le gresten. Chi lel sama, hoj sostar chi kamen perdal te zhan po podo? Ke kothe si tela o podo le dyi. Kade trubundas tte boldel muro dad, thaj pe kaver drom gelam khere, ke kothe sas le mulenge dyi.

Vi o Choli kodo gindij, hoj le rom kavres torydon kaj penge mule. Ande ungriko kultúra o dyi jekh nasul traba, ba ame na kade dikhas pe leste. Kaj le rom o dyi chi merel numa o trupo. Kade amare mulenge dyi n palpale phiren, tena lende e familijasa ashol. Dikhel, sama lel vi kodol butya sosa aba majanglal chi kamlas, thaj te vi  majdur kade keren e familija sar voj chi kamen, atunchi vi avri shaj magel peske.

Vi e romani literatura perdal phirdas o merimo. O bari Károly poetori ande majbut poeta andi si o merimo, thaj vi o Lakatosh Menyhért  iskirindas so trajindas perdal ande Csandaro vurdon.

Majanglal aba pe Sosinet ande sikadam ekha zhuvlya, e Bódiné Illéés Katalin, kon serosardas pe kodol romen, kas mudardine. Szobor kerdas lenge. Ande kado videovo e Fris E. Kata phandas, hoj majbut farbari, thaj farbarica atunchi laspe te farbol, kana jekh tragedia pecindas leste. Kade sas vi e Csámpai Rozi. E romnyi kodo makhlas tela pe jekh kepo, sar jekh dej kamel te xutyilel peske shevesko vast, de kodolesko dyi aba gelaster, thaj e dej chi zhanel palaplae te ceirdel peske shaves.

szólj hozzá: Emlék a roma áldozatoknak

„Anda e ginadyi shaj vazdas avri unyi kipura, so le kamade mule sikaven ande – phendas e Friss E. Kata. O legmajshukar kipo hajkam khatar e Ráczné Kalányos Gyöngyi: Mura dako mulipe. Pe kodo kipo e dej ande jekh kherutni gada si, thaj karing late rakura si kajgodi.”

Vi ande Tóth Elemereske kipura butvar si mule. Inke ande 1990-to bersha pecindas, hoj varikaj rom chorde ambrola, thaj jekh shingalo pushkadas len. Kado sikadas ande o Tóth Elemér: po kipo si jekh zuralo manush, jekh mulo manush kaske numa peske kokala dichol, thaj jekh faca.

Vi o Jezushi butvar dichol pe kipura. Ande gava majna kajgodi si ande romengo kher kashavo kipo pe soste o Jezushi vaj e Sunto Maria si.

E Friss E. Kata kade gindij, hoj le romane farbara butvar sikaven and pe kipura kasa khetane kerde butyi. Kade vi o Peli Tamás butvar makhle tele.

Le duj Kallai-phralen aba mishto shaj pinzharen, ke Kállai Henrikesa ande Sirály, thaj le Andráshesa po Banki-festivalo vorbisardam.

szólj hozzá: Izzó mező

„Kana rakhadyol varikon, vi o merimo khotej – phenel o Kállai András. Naj o jekh khatar o kaver. La lumako trajo tele tordyol, de o trajo na. Kado na reinkarnaciovo, ba si variso pala o mulipe, pa soste chi zhanas hoj soj. O dyi majimportanto sar o trupo, o dyi chi phurol. Pinzharas ketsave manushen save bare butya kerde, thaj but shela bersha opre ashilas o kerde.

szólj hozzá: A festmény, akár egy gondolat

De na sakoneske ashol kettyi vrama pe Luma, kodoj o a fontosho, hoj tye shavorenge vi tyo merimo zhanes te sikaves drom kodolesa, so kerda. Ke majdur trajos. Perdal des variso, so na tutar avel, de sar trajos tyiro kerdyol, thaj tu des perdal kaver zhenenge.”

További cikkek a rovatból
Amende pe angluno than si: Budai Zsanett, kon e Aldi zhuvlyaki romnyi kamlas te avel Amende pe angluno than si: Budai Zsanett, kon e Aldi zhuvlyaki romnyi kamlas te avel
Ande peske bishe bersha phirel e shukar romani shej, kon bares kamel te kiravel, thaj but kurke pe kodo sas, hoj voj te avla e angluni le Aldi boltake romnyake. Sunusaras, ba na la alosardine le zhene, de vi kade chi bunul, hoj zumadas ando tevevo. Voj kade dikhel pe peste, sar jekh edyseruvno, gavutni shej, kon akanak ande Peshta kerel butyi sar sociologushi. Kathe majna pale trubundas te pinzharel pesko romanipe, de pinzhardas vi bute romane iskiritorenca, makharenca, godyaver manushenca. Loshal peske trajoske, zhukarel hoj inke soske butya trubul te lasharel, kade ande cerra vrama zhal pesko internetosko blogo, kaj romane xabe sikavel ande.
Vorbisaripe Bordás Péter basszusgitaroshosa, kon jekh tashkasa pihrdas ande o Franciako them. Vorbisaripe Bordás Péter basszusgitaroshosa, kon jekh tashkasa pihrdas ande o Franciako them.
Muro papo primashi sas. Karing panzh bershengo somas, kana dasma jekh shukar cigni lavuta, ke kodo sas muro orokshego. Muro phral las, thaj inke pe kodo dyes mardas pe muro shero. Sar von phendine, but kerdine misto le zhenenge… - phenel lashe vojasa Bordás Péter basszusgitároshi, kana kodo pushelm, so xutyildas peske nepostar. – Kade, palpale te dikhav, vi me kade gindij. No, so te phanav inke pa mande? Akanak chaches pa kodo vorbij tuke, hoj kaj rakhadyilem, thaj kade majdur?
Zibano ande khanci Zibano ande khanci
Sas jokhvar jekh cigno grupporo, kon ande bari butyi linepe. Kodo gindinde, pa kdo virbina maj – khelipesa te sikaven -, pa soste le legmajbut zhene chi vorbon, vaj chi na zhanen khanchi pe kadi traba. Pa but thana avile kodol zhene, save rom, ungro, biboldo, khelara, gilyara, shavora khetane xutyildine, hoj po holokauszt (= porrajmos – le romen butyako- thaj xasajipesko legeri ingerdine) te seronpe.
Pala lende mukline o telepo
Tela efta bersh karing deshupanzh miji romengi situacia kerdyilas majlashi nais le teleposko opre dyinipesko programoske. Pe majbut than, kaj shtartolindas, le gazhe chi dikhline vojasa. Vi kado sas ande Tolna thaj ande Baranya medya, de sar gelas e vrama le gazhe majpalal avri aviline le romenca ande kadal gava.
Butyi thaj marno! Butyi thaj marno!
Bohkajipesko zhalipe shtartolindas khatar e Mishkolca zhi o Parlamento phujatar ande soste chorre, bokhale bibutyenge manusha zhan. Kaj o gruppo majbut foroske raja tordyindas kothe, kade phendine avri, hoj vi von kamen te boldaren o trajo. Misto le adovura phares trajon le cegura, thaj butyi naj ande le chorre gava.
“Pala shel bersh avla majlasho kodol kampanyi, so akanak keren angla o diskriminaciovo“ “Pala shel bersh avla majlasho kodol kampanyi, so akanak keren angla o diskriminaciovo“
Andi oficija, kaj o Ciprian Necula kerel butyi, pe sako than si variso andi soba: kucha, hajina, notebook, lyuvava, thaj but-but dulmutane trabi. “nashtig pav kathe thuvali” – phenel sar beshel kaj e mesalya, thaj peski faca buzhangli asajimo si. Pala kado sigo opre lel jekh lyuvava, thaj lelpe the phabarel. Pe pesko gad o Gogol Bordello si, na ande rajkane gada si opre urade. Sar kothe beshel le manusheske voja avelé te vorbisarel lesa.
Romani shtrategia thaj csehicko gruppo
Pala Balog Zoltán politikusheske bare vorba lashi muzhika shaj ashundam khatar jekh csehicko grupo, khatar o Gipsy.cz. Vi shaj zhanglamas, hoj ando Csehicko them chi kamen e romani muzhika, de vi kade o legmajfavoritno gruppo ande pengo them.
Blogok
Nótár Ilona blogja
És változunk Idősíkok között
Bogdán Péter blogja
Megmaradunk egymásnak örökre! Egy kisvárdi jány

Támogassa a Sosinet.hu-t!
Ajánló
1/3
Kövess minket
Partnereink
Támogatóink